ปาณาติบาตกับสงคราม
 

โด?: ดวงเด่?นุเรมรัมย์.
© ลิขสิทธิ์ของบัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยมหิดล


***

ในเบื้องต้นจำจะได้กล่าวถึง "จริยธรรมพื้นฐานของพระพุทธศาสนา" เพื่อเป็นพื้นฐานในการทำความเข้าใจต่อไป

จริยธรรมพื้นฐา?/strong> คือหลักธรรมขั้นต่ำสุดที่มนุษย์จะต้องมี อันเป็นข้อเรียกร้องขั้นต่ำสุ?เพื่อความสงบสุขของสังค?หากไม่มีหลักธรรมขั้นพื้นฐานนี้ผู้คนในสังคมจะไม่อาจอยู่ร่วมกันได้อย่างเป็นปกติสุข (สมภา?พรมท? ๒๕๓๕: ๗๒) ซึ่งหลักจริยธรรมอันเป็นพื้นฐานของการประพฤติปฏิบัติของชาวพุทธคื?“เบญจศีล หรือศีลห้า?แล?“เบญจธรร?หรือเบญจกัลยาณธรรม?

เบญจศี?คื?ความประพฤติชอบทางกายและวาจ?การรักษากายวาจาให้เรียบร้อ?การรักษาปกติตามระเบียบวินั?ข้อปฏิบัติในการเว้นจากความชั่ว การควบคุมตนให้ตั้งอยู่ในความไม่เบียดเบีย?(พระธรรมปิฎ?(??ปยุตฺโ?, ๒๕๔๓: ๒๐?๒๐? ประกอบด้วย

? ปาณาติปาตา เวรมณี (เว้นจากการปลงชีวิต เว้นจากการฆ่าการประทุษร้ายกั?

? อทินนาทานา เวรมณี (เว้นจากการถือเอาของที่เขามิได้ให?เว้นจากการลักโกง ละเมิด ลิขสิทธิ?ทำลายทรัพย์สิน)

? กาเมสุมิจฉาจาร?เวรมณี (เว้นจากการประพฤติผิดในกา?เว้นจากการล่วงละเมิดสิ่งที่ผู้อื่นรักใคร่หวงแห?

? มุสาวาทา เวรมณี (เว้นจากการพูดเท็?โกหก หลอกลว?

? สุราเมรยมัชชปมาทัฏฐานา เวรมณี (เว้นจากน้ำเมาคือสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท เว้นจากสิ่งเสพติดให้โท? (ทีฆนิกาย ปาฏิวรรค. ๑๑/๒๘?๑๙?

ในการทำสงครา?หรือแม้แต่การทำสงครามที่เป็นธรรม มีความเกี่ยวข้องโดยตรงกับสิกขาบทข้อที่หนึ่?เนื่องจากการทำสงครามเกี่ยวข้องกับการทำลายชีวิตมนุษย์ ดังนั้นผู้เขียนจะได้ศึกษาว่าในสิกขาบทข้อที่หนึ่งนี?พระพุทธศาสนามีหลักในการวินิจฉัยปาณาติบาตอย่างไ?เพื่อเป็นพื้นฐานในการศึกษาต่อไ?

ทั้งนี?ประเด็นในการศึกษาหลักเบญจศีลข้อหนึ่งที่ว่า “ปาณาติปาต?เวรมณี?(เจตนางดเว้?จากการฆ่าสัตว์) มีดังต่อไปนี?คื?

? ความหมายของปาณาติบาต

? องค์ปาณาติบา?

? ประเภทของปาณาติบาต

? โทษของปาณาติบา?

? การวินิจฉัยปาณาติบาต


? ความหมายของปาณาติบาต

ในพระสุตตันตปิฎก ทีฆนิกาย ปาฏิวรรค ให้ความหมายว่า “ปาณาติบาต?คื?การยังสัตว์มีชีวิตให้ตกล่วงไ?(ทีฆนิกาย ปาฏิวรรค. ๑๑/๓๕?๒๔?

ในสารัตถทีปน?ฎีกาพระวินัย ภา??(๒๕๔๒: ๕๑? อธิบายว่?ปาณาติบาตได้แก่การฆ่าสัตว์ คื?การสังหารสัตว์ โดยอรรถได้แก่วธกเจตน?(เจตนาผู้ฆ่? ซึ่งเป็นไปทางกายทวาร และวจีทวาร ทวารใดทวารหนึ่?อันยังประโยชน์ที่จะเข้าไปตัดรอนซึ่งชีวิตินทรีย์ของผู้อื่นให้ตั้งขึ้น

ในปรมัตถโชติกา มหาอภิธัมมัตถสังคหฎีกา อธิบายว่?“ปาณาติบาต?เมื่อแยกตามภาษาบาลีแล้วจะมีอยู??คำ คื?“ปาณ?แล?“อติปาต” กล่าวคือ “ปาณ?หมายถึ?สิ่งที่มีชีวิตโดยทั่วไ?และคำว่า “อติ?ในคำว่?อติปาต นั้น มีความหมายอยู่ ?นั?คื?รวดเร็?และก้าวล่วงความเบียดเบีย?ส่วนคำว่?“ปาต?แปลว่า ให้ตกไ?เมื่อรวมกันเป็?“อติปาต” แปลว่า การทำให้ตกไปอย่างเฉียบพลัน ดังนั้?เมื่อรวมกันแล้วจะได้รูปศัพท์ว่?“ปาณาติปาต?แปลว่า การทำให้ชีวิตนั้นตกไปโดยเร็ว หรือการก้าวล่วงความเบียดเบียนชีวิตสัตว์ให้ตกไป (ปรมัตถโชติกา มหาอภิธัมมัตถสังหฎีก?เล่ม ? ๒๕๓๔: ๘๑-๘๒) อนึ่?เมื่อวิเคราะห์คำว่?“โดยเร็ว?แล้ว ควรจะได้แก่การให้สัตว์หรือสิ่งที่มีชีวิตนั้น ?ตายไปก่อนที่จะถึงกำหนดอายุของต?


? องค์ปาณาติบา?

ในสารัตถทีปน?ฎีกาพระวินัย ภา??(๒๕๔๒: ๓๗? ได้กล่าวถึงหลักวินิจฉัยการกระทำที่จะได้ชื่อว่าเป็นปาณาติบาตนั้?จะต้องประกอบด้วยองค์ ?คื?br>
? ปาโณ คื?สัตว์มีชีวิต

? ปาณสญฺญิตา คื?รู้ว่าสัตว์มีชีวิต

? วธกจิตตํ คื?เจตนาจะฆ่า

? อุปกกโ?คื?ความเพียรที่จะเข้าไปฆ่?br>
? เต?มรณํ คื?สัตว์ตายด้วยความเพียรนั้?


? ประเภทของปาณาติบาต

การทำปาณาติบาตนั้นมีหลายวิธี ในสมันตปาสาทิก?อรรถกถาพระวินั?แป?ภา??(๒๕๐๘: ๔๙? กล่าวถึง “ประโยคปาณาติบาต ๖” หรือ วิธีการฆ่า ?ประเภท ได้แก่

? สาหัตถิกประโยค คื?การประหารด้วยกายหรือด้วยของเนื่องด้วยกายของบุคคลผู้ฆ่าเอ?(ทำการฆ่าด้วยตนเอ?

? อาณัตติกประโยค คื?การสั่งว่าจงแท?จงตีให้ตายอย่างนี้ของบุคคลผู้สั่งคนอื่?(ใช้ให้ผู้อื่นฆ่า หรือใช้วาจาทำการฆ่?

? นิสสัคคิยประโย?คื?การซัดเครื่องประหารมีลูกศร หอกยนตร์ และหิน เป็นต้?ไปด้วยกายหรือด้วยของเนื่องด้วยกายของบุคคลผู้มีความประสงค์จะฆ่าคนที่อยู่ในที่ไก?(ใช้อาวุธ เป็นเครื่องทำการฆ่?

? ถาวรประโยค คื?การขุดหลุมพราง วางระดานหก วา?(เครื่องประหา? ไว้ใกล?และจัดยา (พิ? ของบุคคลผู้มีความประสงค์จะฆ่าด้วยเครื่องมือที่เคลื่อนที่ไม่ได้ (ฆ่าด้วยหลุมพรา?หรือมีการวางแผนนานาประการเพื่อให้สัตว์นั้นตา?

? วิชชามยประโย?คื?การร่ายเวทย์เพื่อจะให้เขาตาย (สังหารด้วยวิชาคุ?หรือพิธีทางไสยศาสตร์)

? อิทธิมยประโย?คื?การประกอบฤทธิ์อันเกิดแต่ผลแห่งกรรม (สังหารด้วยฤทธิ?

 

? โทษของปาณาติบา?

พระธรรมปิฎ?(??ปยุตฺโ? (๒๕๓๘: ๒๔-๒๖) ได้กล่าวถึงเกณฑ์การวินิจฉัยเกี่ยวกับการฆ่าสัตว์ตามหลักพระพุทธศาสนาว่?การกระทำแบบใดจะมีโทษมากหรือโทษน้อย มีบาปมากหรือบาปน้อ?โดยมีหลักการที่ควรพิจารณาดังนี?

? ดูที่ตัวสัตว์นั้นเองว่?มีคุณมากหรือคุณน้อ?มีโทษมากหรือโทษน้อ?ถ้าสัตว์นั้นมีคุณความดีมาก เช่น บิดา มารด?เมื่อฆ่าก็เป็นบาปมากมีโทษมาก ผู้ใดมีคุณประโยชน์ต่อสังคมมา?มีคุณธรรมมาก เราไปฆ่าก็เป็นบาปมาก ถ้าฆ่ามนุษย์ซึ่งเป็นสัตว์ที่มีศักยภาพในการทำความดีมา?ก็เป็นบาปมากกว่าฆ่าสัตว์เดียรัจฉาน ซึ่งเป็นสัตว์ที่มีศักยภาพในการทำความดีงามได้น้อยระหว่างสัตว์เดียรัจฉานด้วยกั?ถ้าเป็นสัตว์ที่มีคุณน้อย หรือเป็นสัตว์ที่มีโท?การฆ่าก็เป็นบาปน้อ?แต่ไม่ว่าในกรณีใดก็คือการทำลายชีวิตทั้งนั้?อันนี้ต้องยอมรับความจริง เป็นการยอมรับขั้นหนึ่งว่ามีการฆ่?แต่แยกได้ในแง่ที่ว่ามันเป็นบาปมากหรือบาปน้อย

? ดูที่เจตนาของผู้กระทำว่า ทำด้วยเจตนาหรือความรู้สึกอย่างไร ถ้าทำด้วยกิเลสแร?มีความรู้สึกเกลียดชั?เคียดแค้?มุ่งร้าย มุ่งทำลา?กลั่นแกล้ง รังแ?ข่มเหง เบียดเบียน อย่างนี้ถือว่าเป็นบาปมากมีโทษมาก แต่ถ้ามีเจตนาไม่รุนแรง หรือมีเจตนาในทางที่ด?ก็มีโทษน้อ?เช่นในกรณีของคนที่ป้องกันตัวเป็นต้?ซึ่งไม่ได้มีเจตนามุ่งร้ายทำลายใค?ไม่ได้ทำด้วยเจตนาที่จะเบียดเบียนคนอื่น

? ดูที่ความพยายา?ถ้ามีการตระเตรียมการ มีการวางแผนการอย่างจริงจัง ทำด้วยความหมายมั่นอย่างรุนแร?จองล้างจองผลาญเต็มที?ไม่ยอมหยุดไม่ยอมเลิกรา ก็บาปมาก แต่ถ้าทำด้วยอารมณ์วู?แม้จะมีกิเลสมา?เช่นโกรธรุนแรง ก็บาปเบากว่า

นอกจากนี้ในกรณีของการฆ่าสัตว์เดียรัจฉา?โดยทั่วไปยังบาปน้อยบาปมากต่างกันตามขนาดร่างกายของสัตว์นั้น ?ด้วย เพราะฆ่าสัตว์ใหญ?การลงมือหรือการกระทำก็ใหญ่ แรงกระทบต่อจิตก็มา?ฆ่าสัตว์เล็ก การลงมือหรือการกระทำก็เล็กน้อย แรงกระทบต่อจิตหรือความเคลื่อนไหวของจิตก็น้อย


? การวินิจฉัยปาณาติบาต

การกระทำปาณาติบาตถือว่าเป็นการฆ่าสัตว์ หรือเป็นการเข้าไปตัดรอนชีวิตของสัตว์ให้ตาย ซึ่งการวินิจฉัยว่าการกระทำใดผิดศีลข้อปาณาติบาตหรือไม่นั้?ต้องพิจารณาองค์ปาณาติบาตทั้ง ?ประการ อันได้แก?สัตว์นั้นมีชีวิต รู้ว่าสัตว์นั้นมีชีวิต มีจิตที่คิดจะฆ่า มีความพยายามที่จะฆ่า และสัตว์นั้นตายด้วยความพยายา?ซึ่งการกระทำใดครบทั้งองค??ถือว่าการกระทำนั้นเป็นปาณาติบา?แต่ถ้าการกระทำใดไม่ครบองค์ปาณาติบา??ประการ ถือว่าการกระทำนั้นไม่เป็นปาณาติบาต หรือไม่ผิดศีลข้อปาณาติบาตนั่นเอง พิจารณาได้จากสารัตถทีปนี ฎีกาพระวินัย ภา??(๒๕๔๒: ๓๗? ความว่?“การฆ่านั้นย่อมสำเร็จได้ ก็ด้วยการครบองค์ ?เหล่านี้...เมื่อไม่ครบองค??การฆ่าไม่สำเร็จ”

และเนื่องจากการกระทำปาณาติบาตมีหลายวิธีด้วยกัน ซึ่งแต่ละวิธีมีเป้าหมายเหมือนกัน คือเพื่อให้สัตว์หรือสิ่งมีชีวิตนั้นตาย ดังนั้?การพิจารณาโทษของปาณาติบาตต้องพิจารณาจากองค์ประกอบว่า สัตว์ที่ฆ่ามีขนาดใหญ่หรือเล็?มีความเพียรพยายามมากหรือน้อย และมีเจตนารุนแรงหรือไม่รุนแร?มาพิจารณาร่วมด้ว?

***


บรรณานุกรม

ดวงเด่?นุเรมรัมย์ุ์. (๒๕๔๕). พุทธจริยศาสตร์กับแนวคิดเรื่องสงครามที่เป็นธรรม: กรณีศึกษาทรรศนะของนักวิชาการในบริบทสังคมไทยร่วมสมั?/u>. วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตร์มหาบัณฑิต, สาขาวิชาจริยศาสตร์ศึกษ?บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยมหิดล.

ธรรมปิฎก, พร?(??ปยุตฺโ?. (๒๕๓๘). ทำแท้ง:ตัดสินอย่างไ?ชีวิตเริ่มต้นเมื่อไร? การทำแท้?ในทัศนะของพระพุทธศาสนา. (พิมพ์ครั้งที??. กรุงเทพฯ : บริษัท สหธรรมิก จำกั?

________. (๒๕๔๐). ธรรมนูญชีวิต. (พิมพ์ครั้งที??. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์การศาสนา.

________. (๒๕๔๑). พุทธธรรม. (พิมพ์ครั้งที??. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณ์ราชวิทยาลัย.

________. (๒๕๔๓). พจนานุกรมพุทธศาสตร?ฉบับประมวลธรรม. (พิมพ์ครั้งที??. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณ์ราชวิทยาลัย.

มหามกุฏราชวิทยาลัย ในพระบรมราชูปถัมภ์. (๒๕๓๗). พระสูต?และอรรถกถา, แป?/u>. (พิมพ์ครั้งที??. กรุงเทพฯ. (มหามกุฏราชวิทยาลัยในพระบรมราชูปถัมภ์ พิมพ์เนื่องในโอกาสคร?๒๐?ปี แห่งพระราชวงศ์จักร?กรุงรัตนโกสินทร์ พุทธศักราช ๒๕๒๕).

สมภา?พรมท? (๒๕๓๕). พุทธศาสนากับปัญหาจริยศาสตร? ทัศนะของพุทธศาสนาเกี่ยวกับปัญหาโสเภณ?ทำแท้ง และการุณยฆาต. (พิมพ์ครั้งที??. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์พุทธชา?

สมันตปาสาทิก?อรรถกถาพระวินั?แป?ภา??/u>. (๒๕๐๘). กรุงเทพฯ. (พิมพ์โดยเสด็จพระราชกุศ?จากพระเมรุพระศพสมเด็จพระสังฆราชญาโนทยมหาเถระ วัดสระเกศราชวรมหาวิหาร).

สัทธัมมะโชติกะ ธัมมาจริ? พร? (๒๕๓๔). ปรมัตถโชติกา มหาอภิธัมมัตถสังหฎีก?เล่มที??/u>. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณ์ราชวิทยาลัย. สารีบุตรเถระ, พร? (๒๕๔๒).

สารัตถทีปน?ฎีกาพระวินัย ภา??และภาค ?/u>. (สิริ เพ็ชรไชย, ผู้แปล) กรุงเทพฯ: ห้างหุ้นส่วนจำกัดทิพยวิสุทธิ?

 
 
© Webpage Designed by dUANGdEN nUREMRUm. Last Updated. Monday 2 October, 2006 7:00 PM