วัยรุ่นไทยกับกระแสลัทธิแม่มด
 

ดร.ทวีวัฒน์ ปุณฑริกวิวัฒน์
อาจารย์ประจำำภาควิชามนุษยศาสตร?
คณะสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล


***

เมื่อไม่นานมานี้มีข่าวคราวเกี่ยวกับกระแสความนิยมลัทธิแม่มด (witchcraft หรือ witchery) ในหมู่วัยรุ่นของไท?ทำให้พ่อแม่ผู้ปกครอง รวมทั้งครูบาอาจารย์ในโรงเรีย?ต่างเกิดความวิตกกังวลเกี่ยวกับบุตรหลาน หรือนักเรียนในความดูแลของต?ว่ากำลังตกอยู่ในลัทธิความเชื่อที่งมงายจากต่างประเท?หรือกำลังตกอยู่ใต้อิทธิพลของกลุ่มบุคคลทั้งคนไทยและชาวต่างชาต?ที่จะชักจูงเด็กเหล่านั้นไปในทางที่ผิ?

สำหรับประวัติความเป็นมาของ ลัทธิแม่มดนั้น แต่เดิมในยุโรปสมัยโบรา?ผู้หญิงเป็นผู้ที่ควบคุมพลังทางจิตวิญญาณของสังค?เนื่องจากผู้หญิงเป็นทั้งผู้ให้กำเนิด และเลี้ยงดูเด็กทารกให้เจริญวัย เป็นผู้ปรุงยาสมุนไพรเพื่อการรักษาโรค ดูแลเกษตรกรร?และกิจกรรมอื่น?ที่เกี่ยวเนื่องกับพื้นดิ?ผู้หญิงจึงเป็นผู้นำของ ภูมิปัญญาท้องถิ่?wicca) อย่างแท้จริง มีการบูชาธรรมชาต?เช่น พระอาทิตย์ พระจันทร?ภูเข?แม่น้ำ และต้นไม้สีเขียวทั้งหลาย เป็นต้?ในสมัยนั้นประชาชนนิยมบูช?เทพธิด?หรือเทพเจ้าที่เป็นเพศหญิ?(goddess) มากกว่าเทพเจ้าเพศชาย นับเป็นศาสนาของสังคมในยุคก่อนที่ผู้ชายจะเป็นใหญ่(pre-patriarchal)

ต่อมาเมื่อศาสนาคริสต์เกิดขึ้นและแพร่หลายไปในยุโร?บาทหลวงซึ่งเป็นเพศชายเริ่มต่อสู้แย่งชิงเพื่อให้ได้มาซึ่งอำนาจทางจิตวิญญาณนั้นจากเพศหญิ?บาทหลวงผู้ชายเริ่มกล่าวหาและประณามผู้หญิงซึ่งเป็นผู้นำของภูมิปัญญาท้องถิ่น ที่ปรุงยาสมุนไพร รักษาโรค และทำหน้าที่ผดุงครรภ์เหล่านั้นว่?แม่ม?คำว่?แม่ม?witch) จึงเป็นคำที่ใช้กล่าวอ้างเพื่อที่จะประณาม ปราบปราม หรือทำลายผู้หญิงซึ่งเป็นเจ้าของภูมิปัญญาและผู้ควบคุมพลังจิตวิญญาณของสังคมในขณะนั้น

ในยุโรปยุคกลางหรือแม้แต่ในต้นคริสต์ศตวรรษที่ ๑๗ ทั้งในยุโรปและอเมริก?มีการออกตามล่า แม่ม?กันอย่างขนานใหญ่ ผู้หญิงที่ถูกกล่าวหาว่าเป็?แม่ม?จะถูกจับมัดติดกับเสา และถูกเผาไฟทั้งเป็?หรือมิฉะนั้นก็จะถูกขว้างปาด้วยก้อนหินจนถึงแก่ชีวิต นับเป็นการปราบปรามพลังแห่งจิตวิญญาณและสติปัญญาของเพศหญิงอย่างขนานใหญ่ในยุโรป เพื่อที่จะสถาปนาสังคมที่มีผู้ชายเป็นใหญ่(patriarchy)ขึ้นมาแทนที่ นับต่อจากนั้นศาสนาที่ผู้ชายเป็นใหญ?จึงได้เข้าแทนที่ศาสนาที่มีผู้หญิงเป็นผู้นำ

สำหรับประเทศไทยนั้นกระแสนิยมลัทธิแม่มดเพิ่งเกิดขึ้นเมื่อไม่นานมานี้เอง ทั้งนี้ส่วนหนึ่งอาจเป็นเพราะอิทธิพลของหนังสือเรื่อ?แฮร์รี?พอตเตอร์(Harry Potter) ซึ่งแต่งโด?เจ. เค. โรลลิ่?J. K. Rolling) ที่ขายดีเป็นอันดับหนึ่งในหมู่เด็กและวัยรุ่นในตะวันตก และต่อมาเนื้อเรื่องของหนังสือเล่มนี้ได้ถูกสร้างขึ้นเป็นภาพยนตร์ที่โด่งดังไปทั่วโลก เหตุที่หนังสือและภาพยนตร์เรื่อ?แฮร์รี?พอตเตอร์ ได้รับความนิยมในหมู่เด็กและวัยรุ่นเป็นอย่างสูงนั้น เนื่องจากตัวเอกของเรื่องคื?แฮร์รี?พอตเตอร์ นั้น เป็นเด็กผู้ชายที่มีอำนาจเวทมนตร์คาถาอยู่ในมื?สามารถมีอำนาจเหนือผู้ใหญ่ทั้งหลายที่อยู่รอบข้างได้ ผู้ใหญ่ซึ่งโดยปกติแล้วมักจะครอบงำหรือกดขี่เด็ก จะโดยรู้ตัวหรือไม่รู้ตัวก็ตา?

หนังสือและภาพยนตร์เรื่องนี้จึงโดนใจเด็กและวัยรุ่นมากที่สุด เพราะเด็กและวัยรุ่นไม่ว่าชาติใดภาษาใดนั้นมักจะถูกครอบงำด้วยอำนาจของผู้ใหญ่ โดยที่เด็กเองไม่มีทางหลีกเลี่ย?ทัดทาน หรือคัดค้านอำนาจครอบงำจากผู้ใหญ่นั้นได?เด็กส่วนใหญ่จึงอยู่ในภาวะจำยอมที่จะต้องเชื่อฟังผู้ใหญ่ที่มีอำนาจเหนือกว่าตนอย่างเปรียบกันไม่ได?เด็กส่วนใหญ่จึงมีความรู้สึกอยากจะโตเร็วๆ เพื่อที่จะได้มีอำนาจต่อรองกับผู้ใหญ่ หรือมีอำนาจเสมอกับผู้ใหญ?

เมื่อเด็กยังไม่สามารถโตได้เร็วดังใจคิด การมีอำนาจวิเศษอยู่ในมือจึงเป็นสิ่งที่พึงปรารถนา เมื่อเด็กชายที่ชื่?แฮร์รี?พอตเตอร์ แสดงอำนาจวิเศษเหนือผู้ใหญ่ออกมาให้เห็น เด็กจึงรู้สึกชื่นชอบและแฮร์รี่ พอตเตอร์ ได้กลายเป็นวีรบุรุษในดวงใจน้อย?ของเด็กไปทั่วโลก

เมื่อลัทธิแม่ม?ได้เกิดขึ้นอีกครั้งหนึ่งในบริบทสมัยใหม่ที่แตกต่างไปจากเดิม กล่าวคือ เป็นลัทธิความนิยมในวิชาเวทมนตร์คาถาอาค?ที่ทำให้ผู้ฝึกฝนปฏิบัติเกิดอำนาจวิเศษขึ้นในตัวเอ?และสามารถใช้อำนาจวิเศษนั้นในการปรับเปลี่ยนความสัมพันธ์กับผู้อื่น โดยเฉพาะอย่างยิ่งกับผู้ใหญ่ซึ่งมีอำนาจเหนือตนเอง ทำให้ลัทธิแม่ม?กลายเป็นกระแสความนิยมขึ้นมาในหมู่เด็กวัยรุ่นในสังคมปัจจุบั?

ลัทธิแม่มด จึงแตกต่างไปจากไสยศาสตร์ (superstition)ทั่วไป ในแง่ที่ว่?ไสยศาสตร์นั้นเป็นลัทธิความเชื่อในอำนาจเหนือธรรมชาติที่อยู่นอกตัว ผู้ที่เชื่อถือไสยศาสตร์จึงเป็นผู้ที่แสวงหาที่พึ่งจากอำนาจศักดิ์สิทธิ์ภายนอ?ส่วนลัทธิแม่มดนั้นเชื่อกันว่าเป็นศาสตร์หรือวิชาเฉพาะแขนงหนึ่?ที่ผู้สนใจศึกษาเล่าเรียนและนำมาฝึกฝนปฏิบัติแล้?จะเกิดอำนาจเหนือธรรมชาติขึ้นในตนเอ?และผู้ปฏิบัติสามารถนำอำนาจเหนือธรรมชาตินั้นไปใช้ต่อรองกับบุคคลอื่นได?ดังนั้?ลัทธิแม่มดจึงมีเสน่ห์สำหรับเด็กวัยรุ่นเป็นอย่างยิ่?

ลัทธิแม่มด สมัยใหม่เกิดขึ้นและแพร่หลายในหมู่เด็กวัยรุ่นในตะวันตกก่อ?และด้วยระบบการสื่อสารที่รวดเร็วในยุคปัจจุบัน ต่อมาจึงแพร่หลายไปทั่วโล?รวมทั้งเข้ามาในประเทศไทย ด้วยการชักนำของบรรดา พ่อม?และแม่มดทั้งหลายจากตะวันตก มีการสื่อสารกันโดยผ่านระบบอินเตอร์เน็ต การนัดพบปะกันตามสถานที่ต่างๆ การบรรยายพิเศษโดยแขกรับเชิญจากต่างประเทศ การรวมกลุ่มกันจัดตั้งเป็นชมร?เช่น ชมรม แม่มดแห่งสยา?Witches of Siam) เป็นต้?

เด็กวัยรุ่นเป็นวัยที่กำลังแสวงหา กระแสความนิยมในลัทธิแม่มดในหมู่เด็กวัยรุ่นไท?จึงเป็นภาพสะท้อนอย่างหนึ่งของการแสวงหาของเด็กวัยรุ่นในสังคมไทยปัจจุบัน ขณะที่ผู้ใหญ่กำลังแสวงหาลา?ยศ สรรเสริญ สุ?ในโลกแคบ?ของผู้ใหญ่อยู่นั้น เด็กวัยรุ่นได้แสวงหาเข้าไปในโลกแห่งจินตนาการของเด็?การมีอำนาจวิเศษในตนเองนับเป็นทางเลือกหนึ่งที่มีเสน่ห์ในช่วงวัยแห่งชีวิตของเด็ก พ่อแม่ผู้ปกครองจึงไม่จำเป็นต้องวิตกกังวลมากจนเกินไ?แต่ควรจะคอยดูแลอยู่ห่างๆ ให้คำปรึกษาหารือที่ด?และคอยเป็นที่พึ่งให้ในยามที่เด็กต้องกา?

ส่วนเด็กวัยรุ่นนั้นไม่ควรหมดเปลืองเวลากับเรื่องนี้มากจนเกินไ?เพราะจะทำให้เสียการเรียนหรือเสียหน้าที่การงา?เมื่อผ่านพ้นวัยแห่งการแสวงหานี้ไปแล้?ความนิยมในกระแสลัทธิแม่มดก็จะค่อยๆ ลดน้อยลงไปเอ?

***

ที่ม?: หนังสือพิมพ์มติชนรายวั? ฉบับประจำวันอาทิตย์ที่ ๒๑ พฤศจิกาย??? ๒๕๔๗ ปีที?๒๗ ฉบับที?๙๗๕๒. คอลัมน์หน้าต่างความจริ? หน้า ?

 
 
© Webpage Designed by dUANGdEN nUREMRUm. Last Updated. Monday 2 October, 2006 2:52 PM