พุทธศาสนาเถรวาทในลาว
 

ดร.ทวีวัฒน์ ปุณฑริกวิวัฒน์
อาจารย์ประจำำภาควิชามนุษยศาสตร?
คณะสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล


***

 

 

พุทธศาสนาเถรวาทในประเทศลาวมีความเก่าแก่ไม่น้อยไปกว่าของไทย แต่พุทธศาสนาของลาวมีความโดดเด่นและน่าสนใจในแง่ที่ว่าสามารถปรับตัวให้เข้ากับสังคม เศรษฐกิจ และการเมืองสมัยใหม่ได้เป็นอย่างด?โดยเฉพาะอย่างยิ่งพุทธศาสนาแสดงบทบาทอย่างสำคั?ในการต่อสู้กับการครอบครองของจักรวรรดินิยมญี่ปุ่นในยุคสงครามโลกครั้งที่สอ?และจักรวรรดินิยมฝรั่งเศสในยุคอาณานิค?และยังสามารถปรับตัวให้เข้ากับระบอบสังคมนิยมในลาวยุคใหม่ได้เป็นอย่างดีอีกด้วย

อาณาจักรลาวก่อกำเนิดขึ้นประมาณคริสต์ศตวรรษที?13 โดยในป???1859 เจ้าชายฟ้างุ้มประสูติและทรงเติบโตขึ้นในพระราชวังของอาณาจักรนครวัตอันยิ่งใหญ่ พระองค์อภิเษกสมรสกับเจ้าหญิงแห่งอาณาจักรขอมและกลายเป็นชาวพุทธเถรวาทผู้เคร่งครั?ในปี ??1896 พระเจ้าฟ้างุ้มทรงก่อตั้งอาณาจักรล้านช้างขึ้นโดยมีหลวงพระบางเป็นเมืองหลวง แต่ก็ยังเป็นรัฐบรรณาการของอาณาจักรขอ?ต่อมาเมื่อขอมเสื่อมล?ล้านช้างจึงกลายเป็นอาณาจักรอิสระ

ล้านช้างซึ่งเป็นราชอาณาจักรในพุทธศาสนา ได้กลายเป็นศูนย์กลางการศึกษาพุทธศาสนาที่สำคั?พุทธศาสนาในล้านช้างมีเอกลักษณ์ของลาวโดยเฉพาะ โดยผสมผสานเข้ากับลัทธิ "วิญญาณนิยม" ของท้องถิ่?และแนวคิดเรื่องการแบ่งชนชั้นทางสังคมจา?"จักรวาลวิทยา" ของอินเดีย พระเจ้าแผ่นดินและขุนนางสมควรแก่การเคาร?การเสียภาษีให้ และการรับใช้จากพสกนิกร เนื่องจา?"บุ? ที่สั่งสมมาจากชาติปางก่อ?และจากการอุปถัมภ์ค้ำจุนพุทธศาสนา นอกจากนี้ความเชื่อในเรื่องนรกสวรรค์และภพภูมิต่าง?ก็ได้รับอิทธิพลจากหนังสื?"ไตรภูมิพระร่วง" ของสุโขทัย

ต่อมาอาณาจักรล้านช้างเสื่อมล?เนื่องจากการต่อสู้แย่งชิงอำนาจกันภายใน การสงครามทั้งกับไทยและเวียดนาม และการยึดครองของพม่า หลังจากที่ขับไล่พม่าออกไปได้สำเร็จ พระเจ้าโสลิกนวงศ?(King Souligna Vongsa) ทรงขึ้นครองราชย์ (??2180) และทรงย้ายเมืองหลวงไปยังเวียงจันทร?โดยทรงครองราชย์อยู่นานถึ?57 ปี พระองค์ทรงเจริญสัมพันธไมตรีกับรัฐเพื่อนบ้า?และทรงมีชื่อเสียงในด้านการปกครองที่เที่ยงธรร?ชาวยุโรปกลุ่มแรกที่เดินทางมาถึงเวียงจันทน์ ได้รายงานถึงความรุ่งเรืองของนครและสิ่งก่อสร้างทางศาสนาอันวิจิต?

ความเที่ยงธรรมอันน่าสรรเสริญของพระเจ้าโสลิกนวงศ์ ได้ก่อให้เกิดโศกนาฏกรรมขึ้นแก่อาณาจักรล้านช้าง เมื่อพระโอรสเพียงองค์เดียวของพระองค์ ต้องโทษประหารชีวิตในความผิดฐานล่อลวงภรรยาของขุนนางระดับสูง เมื่อพระเจ้าโสลิกนวงศ์สิ้นพระชนม์ในป???2237 จึงขาดรัชทายาทสืบสันตติวงศ?ทำให้เกิดศึกแย่งชิงราชบัลลังก์ขึ้น โดยมีเวียดนามและไทยหนุนหลังคนละฝ่า?อาณาจักรล้านช้างจึงแตกออกเป็นสองเสี่ยง

ในคริสต์ศตวรรษที?18 เวียงจันทน?หลวงพระบาง และจัมปาสักได้กลายเป็นศัตรูต่อกั?โดยเวียงจันทน์ได้รับการสนับสนุนจากเวียดนาม หลวงพระบางได้รับการสนับสนุนจากพม่า ส่วนจัมปาสักได้รับการสนับสนุนจากไท?แทนที่จะร่วมมือกันขับไล่อิทธิพลของต่างชาติ รัฐลาวเหล่านี้กลับสนับสนุนต่างชาติให้เข้ามาปราบคู่แข่งของตนเอง ในที่สุดพม่าสามารถขับไล่เวียดนามออกจากเวียงจันทน์ได้ แต่สุดท้ายพม่าก็สูญเสียอำนาจทั้งหมดในลาวให้แก่ไท?ในรัชสมัยสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช ผู้ทรงอัญเชิญพระแก้วมรกตจากเวียงจันทน์ไปสู่ราชอาณาจักรไทยในป???2321

 

พุทธศาสนากับสังคมการเมืองลาว

พุทธศาสนาเป็นรากฐานทางสังคมและวัฒนธรรมของลาว โดยพระสงฆ์เป็นผู้นำและวัดเป็นศูนย์กลางของชุมชน วัดและพระสงฆ์จึงเปรียบเสมือน "ธรรมนูญวัฒนธรร? ที่ไม่ได้เขียนเป็นลายลักษณ์อักษร แต่กำหนดวิถีชีวิตของชาวลาวยิ่งกว่ากฎหมายบ้านเมืองเสียอีก พุทธศาสนายังเปรียบเสมือน "ธรรมนูญชีวิต" ของพลเรือน ชาวลาวโดยเฉพาะอย่างยิ่งที่เมืองหลวงพระบา?มีชีวิตผูกติดอยู่กับพุทธศาสนาอย่างแนบแน่นตั้งแต่เกิดจนตา?ประเพณีที่สำคั?เช่น "การทำบุญธาตุหลวง" เป็นที่เชิดหน้าชูตาของชาวหลวงพระบา?และเป็นเอกลักษณ์ของเมืองอันเป็นศูนย์กลางพุทธศาสนาแห่งนี้

ภายใต้การปกครองของฝรั่งเศสในยุคอาณานิค?ฝรั่งเศสได้แยกเรื่องรัฐและศาสนาออกจากกันตามแนวคิดแบบตะวันต?พุทธศาสนาจึงมิได้เป็นศาสนาประจำชาติอีกต่อไ?และเมื่อฝรั่งเศสนำระบบการศึกษาแบบตะวันตกเข้ามาในลา?พระสงฆ์ลาวก็เริ่มสูญเสียบทบาทในด้านการศึกษ?และการเป็นผู้นำทางสติปัญญาแก่สังคมไปด้วย ทำให้พุทธศาสนาของลาวในยุคอาณานิคมเสื่อมล?

ต่อมาเมื่อกองทัพญี่ปุ่นบุกเข้ายึดครองประเทศลาวในสงครามโลกครั้งที่สอง คนลาวได้รวมตัวกันเป็?"ขบวนการชาตินิยมลาว" ขึ้นในปี ??2483 มีการปลุกระดมให้สำนึกถึงประวัติศาสตร?และประเพณีวัฒนธรรมดั้งเดิมของลาวอันมีพุทธศาสนาเป็นศูนย์กลา?จึงเกิดความพยายามที่จะฟื้นฟูพุทธศาสนาขึ้นมาใหม?พระสงฆ์ทำหน้าที่ในการปลูกฝังความรู้สึกรักชาต?และวัดได้กลายเป็นศูนย์กลางการเคลื่อนไหวเพื่อเรียกร้องเอกรา?พุทธศาสนาจึงมีบทบาทอย่างสำคัญในการต่อสู้ของประชาชน จากการครอบครองของจักรวรรดินิยมญี่ปุ่นในยุคสงครามโลกครั้งที่สอง และของอาณานิคมฝรั่งเศสในยุคต่อมา

หลังยุคอาณานิค?ลาวตกอยู่ในความยุ่งยากทางการเมืองอีกครั้งหนึ่ง การต่อสู้ทางอุดมการณ์ระหว่างทุนนิยมประชาธิปไตยและสังคมนิยมคอมมิวนิสต์เกิดขึ้นอย่างเข้มข้?"ขบวนการประเทศลาว" ได้นำพุทธศาสนามาเป็นเครื่องมือในการต่อสู้กับระบบทุนนิย?โดยชี้ให้เห็นว่าหลักการพระโพธิสัตว์ที่มุ่งช่วยเหลือผู้อื่นนั้นสอดคล้องกับระบอบสังคมนิย?ส่วนระบบทุนนิยมมุ่งแต่ประโยชน์เฉพาะตัวจึงเป็นระบบที่ชั่วร้ายและเป็นบาป ขัดกับหลักการของพระโพธิสัตว์อย่างสิ้นเชิ?มีการเชื่อมโยงว่าผู้นำขบวนการประเทศลาวคือพระโพธิสัตว์ยุคใหม่ที่จะมาปลดปล่อยประชาชน และระบอบสังคมนิยมจะให้ผลตอบแทนที่ดีงามในชาตินี?โดยไม่ต้องรอไปถึงชาติหน้?

ขบวนการประเทศลาวได้สร้างความไว้เนื้อเชื่อใจขึ้นในหมู่ประชาชน โดยประกาศนโยบายในการธำรงรักษาพุทธศาสนาว่?"จะเคารพเสรีภาพในการนับถือศาสนาและความเชื่อของประชาชน จะเผชิญหน้ากับการบ่อนทำลายศาสนาในทุกรูปแบบ จะปรับปรุงฟื้นฟูพุทธศาสนาขึ้นมาใหม?โดยการปฏิสังขรณ์สถูป เจดีย์ วัดวาอาราม และให้ความเคารพนับถือต่อพระสงฆ?

 

พุทธศาสนาในระบอบสังคมนิยมลาว

เมื่?"สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว" ได้รับการสถาปนาขึ้นในป???2518 นโยบายเกี่ยวกับพุทธศาสนาถูกกำหนดไว้อย่างชัดเจน โดยเน้นว่าหลักการของพุทธศาสนาและสังคมนิยมมีความสอดคล้องกัน เพราะต่างก็สอนให้มนุษย์มีความเสมอภาค สมบัติหรือกรรมสิทธิ์ส่วนบุคคลเป็นสิ่งต้องห้า?ทรัพย์สินหรือกรรมสิทธิ์ส่วนรวมได้รับการสนับสนุ?เป้าหมายของพุทธศาสนาและสังคมนิยมคื?การทำให้มนุษย์ปราศจากทุกข์ โดยในส่วนบุคคลคือการละกิเลสเพื่อบรรลุนิพพา?ในส่วนสังคมคือการปฏิวัติสังคมนิย?เพื่อปลดปล่อยชาติและประชาชนจากการแสวงหาผลประโยชน์ของพวกนายทุ?ซึ่งเป็นสาเหตุใหญ่ในความทุกข์ยากของประชาชน

พุทธศาสนาในระบอบสังคมนิยมลาวได้รับการตีความใหม?โดยผสมผสานแนวคิดเกี่ยวกับการต่อสู้เพื่อเอกราชอธิปไตย และหลักการของสังคมนิยมเข้าไว้ด้ว?นับตั้งแต่ปี ??2532 เป็นต้นม?ประเพณีและพิธีกรรมในพุทธศาสนาถูกประยุกต์ใช้เป็นยุทธวิธ?ในการจัดระเบียบทางการเมือง เศรษฐกิจ และสังคม เช่น ในการประกอบพิธีกรรมทางพุทธศาสน?มีการอธิบายและแทรกแนวคิดลัทธิมาร์กซ์-เลนิ?(Marxism-Leninism) เข้าไปด้วย เป็นต้?นับเป็นการใช้พุทธศาสนาเพื่อสร้างความชอบธรรมให้กับรัฐบาลคอมมิวนิสต์ลาวอย่างได้ผ?ทำให้พุทธศาสนากับลัทธิสังคมนิยมอยู่เคียงคู่กันได้เป็นอย่างดีในสังคมนิยมแบบลา?

***

ที่ม?: หนังสือพิมพ์มติชนรายวั? ฉบับประจำวันอาทิตย์ที่ ๑๐ กันยาย??? ๒๕๔๙ ปีที?๒๙ ฉบับที?๑๐๔๑? คอลัมน์หน้าต่างความจริ? หน้า ?

Google
 
 
 
© Webpage Designed by dUANGdEN nUREMRUm. Last Updated. Saturday 21 February, 2009 8:56 PM