“เจ้าชายนิทรา” ปรากฏการณ์ขอ?“สมอง” กั?“จิต?/span>
 

ดร.ทวีวัฒน์ ปุณฑริกวิวัฒน์
อาจารย์ประจำำภาควิชามนุษยศาสตร?
คณะสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล


***

ข่าวคราวของนักร้องนักแสดงที่ประสบอุบัติเหต?โดยเฉพาะอย่างยิ่งรายที่ได้รับความกระทบกระเทือนทางสมองอย่างรุนแรง จนเกิดภาวะ "สมองตา? (brain death) กลายเป็น “เจ้าชายนิทรา” ไป หรือเกิดภาวะผิดปกติทางสมอง อันทำให้ “วุฒิภาวะทางจิตใจ” เปลี่ยนแปลงไ?เหตุการณ์ในเชิงประจักษ์นี้นำไปสู่ประเด็นปัญหาอภิปรัชญาที่ว่า “สมอง” (หรือ “กาย? กั?“จิต?มีความเกี่ยวข้องสัมพันธ์กันอย่างไร

เมื่?๒๐ กว่าปีที่แล้?คุณอโนเชาว?ยอดบุต?ประสบอุบัติเหตุที่จังหวัดเชียงใหม่ ขณะเดินทางกลับจากการถ่ายทำภาพยนตร์ “สมอง” ได้รับความกระทบกระเทือนอย่างรุนแรง เกิดภาวะ “สมองตาย?กลายเป็น “เจ้าชายนิทรา” ไป แพทย์ลงความเห็นว่าไม่อาจฟื้นกลับคืนมาได้อีกแล้?แต่คุณแม่รักคุณอโนเชาว์มาก จึงได้นำลูกชายกลับมาที่บ้า?ดัดแปลงห้องนอนให้เป็นห้องไอซีย?แล้วคอยปรนนิบัติดูแลคุณอโนเชาว?ทั้งเรื่องสารอาหาร ระบบหายใจและระบบขับถ่า?อยู่อย่างนั้นตลอดระยะเวลากว่?๒๐ ปีที่ผ่านม?แสดงให้เห็นถึงความรักอันยิ่งใหญ่ที่แม่มีต่อลูก ขณะประสบอุบัติเหตุนั้นคุณอโนเชาว์มีอาย?๒๐ ปีเศ?ปัจจุบันอายุกว่า ๔๐ ปีแล้ว ใบหน้าของคุณอโนเชาว์ได้ค่อยๆ เปลี่ยนแปลงจากเด็กหนุ่?กลายมาเป็นชายวัยกลางคน ผมและเล็บก็งอกออกมาตามปรกติต้องคอยหมั่นตัดให?

ในประเด็นปัญหาอภิปรัชญาที่ว่าด้วยความสัมพันธ์ระหว่าง “กาย?กั?“จิต?นั้น ถ้าหาก “จิต?เป็นสิ่งที่เที่ยงแท้ อมตะ ดังคำอธิบายของปรัชญา “จิตนิยม?(Idealism) แล้ว คำถามที่ติดตามมาก็คือว่า ถ้าเช่นนั้?“จิตอมตะ?ของคุณอโนเชาว์หายไปไหน ทำไมจึงไม่กลับคืนมาสู่ร่างของคุณอโนเชาว์ ในเมื่อร่างกายของคุณอโนเชาว์ก็ได้รับการดูแลรักษาอย่างดีตราบจนถึงปัจจุบัน

กรณีที่สอง คุณคริ?เบญจกุ?ประสบอุบัติเหตุถูกรถจักรยานยนต์เฉี่ยวล้มลง ขณะกำลังทำหน้าที่พลเมืองดีเพื่อช่วยเหลือผู้อื่นอยู?ศีรษะของคุณคริสกระแทกกับพื้น ได้รับความกระทบกระเทือนอย่างรุนแรง แพทย์ต้องทำการผ่าตัดสมองให?คุณคริสโชคดีกว่าคุณอโนเชาว์ตรงที่ว่า ภายหลังการผ่าตัดแล้วคุณคริสได้ฟื้นขึ้นมา และหลังจากการพักรักษาตัวในโรงพยาบาลที่ยาวนาน และการทำกายภาพบำบัดแล้?คุณคริสก็สามารถออกจากโรงพยาบาล และใช้ชีวิตในสังคมร่วมกับคนอื่นได้ แต่สภา?“จิตใจ?ของคุณคริสต์ก็ยังมิใช่คุณคริสต์คนเดิมก่อนเกิดอุบัติเหต?“วุฒิภาวะทางจิตใจ” ของคุณคริสต์ได้เสื่อมถอยลงจากเดิ?แม้ว่าจะพยายามฟื้นฟูด้วยวิธีการต่างๆ ก็ตา?

หา?“จิตอมตะ?ของปรัชญ?“จิตนิยม?เป็นจริง ในเมื่อคุณคริสฟื้นขึ้นมาแล้วและก็ได้รั?“จิต?ของตัวเองกลับคืนมาด้วย แต่ทำไ?“คุณภาพ” ขอ?"จิ? ของคุณคริสจึงไม่เหมือนเดิม คุณภาพขอ?“จิต?ของคุณคริสด้อยลงตามสัดส่วนขอ?“เนื้อสมอง?ที่ถูกผ่าตัดออกไ?หา?“จิต?เที่ยงแท้เป็นอมตะและเป็นอิสระจากร่างกายจริงแล้?“จิต?ของคุณคริสก็ควรจะต้องเหมือนเดิมเสม?คุณภาพของจิตไม่น่าจะเปลี่ยนแปลงไปตามปริมาณของเนื้อสมองที่ยังใช้การได้อยู?

กรณีล่าสุด คุณอภิเชษฐ?กิตติกรเจริญ หรือ “บิ๊?ดีทูบี?ประสบอุบัติเหต?รถยนต์ส่วนตัวตกลงไปในคูน้ำข้างถน?และได้รับการช่วยเหลือออกมาจากรถได้ แต่คุณบิ๊กสำลักน้ำครำข้างถนนซึ่งมีเชื้อราปนเปื้อนอยู่ด้ว?หลังจากการตรวจร่างกายครั้งแรกแล้วคุณบิ๊กก็กลับบ้านได?แต่ต่อมาคุณบิ๊กเริ่มมีอาการปวดศีรษะอย่างรุนแรง จนกระทั่งครั้งสุดท้ายได้หมดสติไป ต้องอยู่ในห้องไอซียูภายใต้การดูแลของแพทย์อย่างใกล้ชิ?แพทย์พบว่าเชื้อราได้เข้าไปอยู่ในสมองของคุณบิ๊ก ทำให้เกิดฝีในสมองเป็นจำนวนมา?ปัจจุบันแพทย์พยายามรักษาฝีในสมองของคุณบิ๊ก ด้วยความหวังว่าเมื่อฝีหายแล้วคุณบิ๊กจะกลับฟื้นขึ้นมาใช้ชีวิตได้ตามปกติ ท่ามกลางการเอาใจช่วยของแฟน?ทั่วประเทศ แต่ความหวังนั้นดูเลือนลางลงไปทุกที

ข้อวิพากษ์ปรัชญา “จิตนิยม?อีกครั้งหนึ่งก็คือ ถ้าหาก “จิต?เป็นสิ่งที่เที่ยงแท้ อมตะ และเป็นอิสระจากร่างกายจริงแล้ว ทำไมความเจ็บป่วยทางร่างกายโดยเฉพาะอย่างยิ่งความผิดปกติทางสมอ?จึงมีส่วนสัมพันธ์กับการปรากฏหรือการไม่ปรากฏของสิ่งที่เรียกว่?“จิต?เช่น ในกรณีของคุณบิ๊ก ทำไมการเกิดฝีขึ้นในสมองจึงส่งผลให้ “จิต?ของคุณบิ๊กพลอยอันตรธานหายวับไปด้วย และเวลานี้ “จิต?ของคุณบิ๊กอยู่ที่ไหน ทำไมจึงไม่กลับคืนมาสู่ร่างของคุณบิ๊กตามคำเรียกร้องของแฟน?ทั้ง?ที่ร่างกายของคุณบิ๊กก็ยังคงอยู?

คำถามเหล่านี้จะไม่เกิดขึ้น ถ้าหากเรามองความสัมพันธ์ระหว่า?“กาย?(หรือ “สมอง”) กั?“จิต?ด้วยทรรศนะของปรัชญ?“ธรรมชาตินิยม” (Naturalism) ซึ่งเชื่อในทฤษฎี “วิวัฒนาการแบบก้าวกระโดด?(Emergent Evolution) ที่ว่า ในวิวัฒนาการของจักรวาลและโลกนี?ได้เกิ?“วิวัฒนาการแบบก้าวกระโดด?ครั้งสำคัญอย่างน้อยที่สุ??ครั้งใหญ่ๆ ด้วยกันคือ จา?“การระเบิดครั้งใหญ่” (Big Bang) เกิด “มวลสาร” (matter) ปริมาณมหาศาล จากมวลสารก่อให้เกิ?“น้ำ?(water) จากน้ำก่อให้เกิด “ชีวิต?(life) และจากชีวิตก่อให้เกิดปรากฏการณ์ที่เรียกว่า “จิตใจ?(mind) ขึ้น “จิตใจ?ของมนุษย์จึงเป็นสุดยอดของวิวัฒนาการของจักรวาลนี้

“จิตใจ?จึงเป็?“ปรากฏการณ์” (phenomenon) ที่เชื่อมโยงกั?“ร่างกาย?โดยเฉพาะอย่างยิ่?“โครงสร้างทางสมอง” อย่างแยกไม่ออก โครงสร้างทางสมองของมนุษย์นับเป็นโครงสร้างที่ซับซ้อนที่สุดในจักรวาลนี?ไม่มีอะไรอีกแล้วที่จะซับซ้อนยิ่งไปกว่าโครงสร้างทางสมองของมนุษย?ดังนั้?ความผิดปกติที่เกิดขึ้นกับโครงสร้างทางสมองจึงส่งผลโดยตรงต่อปรากฏการณ์ที่เรียกว่?“จิตใจ?อย่างหลีกเลี่ยงไม่ได?

***

ที่ม?: หนังสือพิมพ์มติชนรายวั? ฉบับประจำวันอาทิตย์ที่ ๓๐ พฤศจิกาย??? ๒๕๔๖ ปีที?๒๖ ฉบับที?๙๓๙๖. คอลัมน์หน้าต่างความจริ? หน้า ?

 
 
© Webpage Designed by dUANGdEN nUREMRUm. Last Updated. Monday 2 October, 2006 2:10 PM